X
تبلیغات
آموزش به مددجو - آموزش مراقبت از خود در بيماران تحت پرتو درماني(شهرام قلی پور)
دانشجویان پرستاری 86 کاشان

آموزش مراقبت از خود در بيماران تحت پرتو درماني

پزشكان معالج شما براي بهبود و حفظ سلامتي شما توصيه كردهاند كه تحت پرتو درماني قرار گيريد. اين مطالب حاوي اطلاعات عمومي و پاسخ به مسايلي است كه در جريان پرتودرماني احتمالا با آن مواجه خواهيد شد. برخي از بيماران اطلاعات مربوط بيماري خود را از افراد و منابعي جويا مي شوند كه صلاحيت لازم را ندارند.همچنين براي بعضي از آنها كلمه پرتودرماني با اسطوره هاي وحشت آور و برداشتهاي غلط از اين درمان همراه است .كسب اطلاعات ناقص و احتمالا مطالب نا اميدكننده و يا غلط مي تواند درروحيه ي شما و در نتيجه در ميزان همكاري شما با پزشك معالج تان اثرات منفي داشته باشد.هميشه به خاطر داشته باشيد كه مي توانيد در مورد مشكلاتي كه مي توانيد در مورد مشكلاتي كه حس مي كنيد ،با پزشك خود و يا اطرافيان صحبت و گفتگو كنيد.

رفتار شما با پزشك معالج، خانواده و اطرافيان در جريان اقدامات تشخيصي و درماني بايد منتقي و صميمانه باشد. وقتي كه شرايط جسمي خود را پذيرفتيد،نبايد اشكالات جسمي موجود را به عنوان كمبود ارزش شخصي خود تلقي كنيد بلكه بايد در حفظ سلامت رواني و حل مشكلات موجود تلاش نماييد.بايد بدانيد كه درمان پيشنهادي با در نظر گرفتن مسائل مختلف مثل نوع ضايعه ،وسعت و محل آن و قدرت جسمي شما در تحمل انواع مختلف درمان بستگي دارد. به خاطر داشته باشيد كه اقدامات درماني نبايد باعث قطع يا اختلال در رابطه دوستانه و خانوادگي ،امور تحصيلي و هنري، ورزش يا كار روزمره شود.همه ما تا زماني كه زنده هستيم،اين توان را داريم كه با دروني آرام و روحيه اي اميدوار به زندگي شاد و مطلوب خود بپردازيم و به دور از افسوس گذشته و غصه و نگراني آينده ،زندگي حاضر را براي درست زيستن و شاد زيستن بدانيم.

پرتودرماني چيست؟

پرتو درماني استفاده از اشعه يا پرتوهاي داراي انرژي زياد براي ازبين بردن سلولهاي بيمار يا مشكوك است.

سلولهاي سالم نيز تحت تاثير اين اشعه قرار مي گيرند،اما حساسيت سلولهاي بيمار به اثرات مخرب آنها بيشتر است. بسته به نوع ضايعه ،اين پرتوها مي توانند ضايعه را به طور قطعي درمان كنند و يا به عنوان روش درمان تسكيني (مانند تسكين درد،قطع خونريزييا بهبود تنگي نفس...) به كار روند.مزيت ديگر آن نيز كوچك كردن توده يا كاهش سلولهاي مشكوك است تا عمل جراحي بعد از آن راحتتر و نتيجه درمان بهتر اانجام گيرد.

پرتو درماني چگونه انجام مي شود؟

پرتو درماني به چند روش انجام مي شود:

درمان از راه دور

بيمار روي يك تخت كه در فاصله ي مناسبي از منبع تشعشع قرار دارد مي خوابد و اشعه به ميزان لازم به بدن وي مي تابد.

در اين روش شما در اتاقي قرار مي گيريد كه وسائل اشعه درماني در آنجا قرار دارند .تكنسين هاي پرتو درماني شما را در وضعيتي كه بايد درمان شويد قرار مي دهند و دستگاه هاي درماني را مطابق با شريطي كه براي درمان لازم است ،تنظيم مي كنند.سپس شما را تنها مي گذارند.اغلب بيشتر از نصف زمان درمان صرف تنظيم وضعيت استقرار شما و دستگاه مي شود.

مهمترين نكته اي كه در اتاق درمان رعايت خواهيد كرد،آن است كه در حين درمان وضعيت استقرار شما تغيير نكند و كاملا بي حركت باشيد.البته تنفس كشيدن و عمل بلع در حين درمان اشكالي ايجاد نخواهد كرد. در بيماراني كه تحمل نگه داشتن اعضا را نداشته و يا امكان تغيير وضعيت در آنها وجود نداشته باشد.از وسائلي مانند كمربند براي بستن قسمتهايي از بدن كه تحت درمان بوده و بايد ثابت باشد استفاده مي شود. در مورد بچه ها كه ثابت ماندن آنها مشكل است ،گاهي لازم مي شود آنها را كاملا بيهوش كرد.درمان به هيچ وجه دردناك نخواهد بودو در صورت احساس كوچكترين ناراحتي بايد تكنسين هاي پرتودرماني را مطلع نماييد .گاهي براي حفظ قسمتهايي از بدن پوششهاي سربي بر روي بدن يا بر روي صفحه خاصي كه در فاصله كمي از بدن قرار دارند،گذاشته مي شود.

سر دستگاه معمولا در فاصله مشخصي از بدن قرار مي گيرد(ولي در موارد خاص ممكن است به طور كامل به روي بدن قرار داده شود) و صدايي شبيه صداي جاروبرقي دارد كه نبايد باعث نگراني شما شود. تكنسين هاي پرتودرماني تمام اطلاعات و نكات لازم را براي انجام درمان به شما توضيح خواهند داد.حتي در طول درمان نيز آنها از پشت شيشه سربي مخصوص ديده و در صئرت لزوم از طريق بلندگو با شما صحبت خوهند كرد.

طول مدت درماني كه در هر جلسه ثابت است، از چند ثانيه تا چند دقيقه به طول مي انجامد. وقتي كه هر جلسه پرتو درماني خارجي خاتمه مي يابد،هيچ گونه پرتو يا ماده ي راديو اكتيو در بدن شما وجود ندارد و شما با خيال آسوده و مطمئن مي توانيد با ديگران و حتي بچه ها و خانم هاي باردار ارتباط داشته و در ميان جمع باشيد.پزشك در فواصل زماني معين شما را معاينه كرده و ممكن است از شما آزمايش يا راديوگرافي خاصي بخواهد تا پيشرفت درمان را بررسي كند. پزشك معالج در مورد نحوه ي ادامه ي درمان تصميم گيري خواهد نمود.

درمان از راه نرديك

منبع تشعشع را به صورت سيم ،سوزن يا وسائل ديگر در محل ضايعه وارد مي كنند يا به عبارتي مي كارند. هدف از اين كار وارد كردن اشعه زياد در حجم نسبتا كمي از بدن است. بديهي است كه بيمار تا مدتي كه ماده ي راديو اكتيو در بدن اوست ،خود منبع تشعشع است و موارد احتياط (از نظر زمان توقف در جوار بيمار، فاصله با بيمار،حفاظت از خود در مقابل بيمار و وسايلش) بايد رعايت شود.ولي بعد از خارج كردن مواد راديو اكتيو ،بيمار هيچ خطري را متوجه اطرافيان خود نخواهد كرد.

درمان با ايزوتوپهاي بدون پوشش

در اين درمان از منابع راديو اكتيو بدون پوشش مثل مايعات راديواكتيو استفاده مي كنند كه به صورت خوراكي يا تزريقي به فرد بيمار داده مي شود و پس از جذب اين مواد در ارگان هدف، اثرات درماني در اثر تشعشع ماده ي جذب شده ايجاد مي گردد.موادي كه در اين روش از آنها استفاده مي شود شامل فسفر 32و يد131مي باشد كه از همه بيشتر از يد 131 در مورد بيماريهاي تيروئيد استفاده مي شود.

در اين روش درماني تا وقتي كه ماده ي راديواكتيو داده شده از بدن دفع نگردد بيمار منبع تشعشع بوده و بايد طبق اصول حفاظت در برابر اشعه با او رفتار شود.

تركيب پرتودرماني و شيمي درماني

در بسياري از مئارد براي تشديد اثر پرتودرماني يا درمان توام ضايعه موضعي و درگيريهاي دور دست از تركيب شيمي درماني و پرتودرماني استفاده مي شود.

عوارض جانبي پرتودرماني

پرتودرماني ميتواند مانند ساير درمانها براي بيمار عوارضي داشته باشد. خوشبختانه اكثر عوارض گذرا و قابل كنترل اند و اين عوارض در همه ي افراد نيز روي نمي دهد. عوارض ديررس ناشي از پرتو درماني نسبت به عوارض زودرس به ميزان كمتري ديده مي شوند.شما بايد مطمئن باشيد كه پزشكان مسئول درمان شما با در نظر گرفتن همه جوانب ،نحوه درمان را انتخاب كرده اندو به طور مسلم فوايد درمان بيشاز عوارض احتمالي آن بوده و براي حفظ سلامتي شما ارزشمند است.مشكلاتي كه در حين درمان به عنوان عوارض پرتو درماني ممكن است پيش آيد ،گر چه ناخوشايند استولي اغلب عوارض شديد يا خطرناكي نيستند.بيشتر عوارض در طول چند هفته پس از خاتمه دادن درمان از بين خواهند رفت . بروز عوارض به نحوه درمان و منطقه درمان و ميزان تحمل بدن شما در منطقه درماني بستگي دارد . برخي بيماران نسبت به محيط درمان و گاه دستگاه هاي پرتو درماني ترس واضطراب دارند ولي پس از چند روز آشنا شدن با نحوه ي درمان اين حالت برطرف مي شود.شايع ترين عارضه عمومي ناشي از پرتو درماني احساس خستگي و ضعف مي باشد ساير عوارض شامل مشكلات پوستي ناحيه درمان ،بي اشتهايي و عوارضي كه به منطقه درماني مربوط مي شوند،مثل ريزش مو در ناحيه ي شر يا بعضي مشكلات گوارشي خاص كهپزشك تا حد امكان براي آنها دارو تجويز خواهند كرد مي باشد. در صورتي كه شدت عوارض بيش از حد معمول باشد ،پزشك معالجتان معمولا با قطع موقت يا تغيير نحوه ي درمان از پيشرفت عوارض جلوگيري خواهد كرد.

علاوه بر مطالعه ي اين مطلب مي توانيد مشكلات خاص خود را مستقيما با پرستار پرتودرماني يا پزشك در ميان بگذاريد.

عوارض پرتودرماني

1-عفونتها

عفونتها يكي از عوارض شايع بعد از پرتو درماني هستند كه جهت جلوگيري از آن بايد تا حدامكان از مكانهاي پرازدحام و تماس با افرادي كه عفونتهاي مختلف من جمله عفونتهاي دستگاه تنفسي فوقاني دارند، پرهيز كرده و علائمي مثل تب ،گلودرد،تنگي نفس و تپش قلب را فورا به كادر درماني اطلاع دهيد.

2-خستگي بعد از درمان

برخي از بيماران چند هفته پس از درمان دچار خستگي و ضعف مي شوند و حتي بعضي از آنها نيز ميزان فعاليت روزمره خود را كاهش مي دهند. چنين كاري به طور كلي غلط نيست ، مي توانيد فعاليت خود را محدودتر نموده و زمان استراحت خود را افزايش دهيد. مدت خواب شبانه را افزايش داده ودر صورت نياز چند استراحت كوتاه داشته باشيد. در ضمن سعي كنيد براي انجام كارهاي روزمره از افراد خانواده يا دوستانتان كمك بگيريد. در هر حال خستگي دوران درمان ناشي از مصرف انرژي زياد در بدن، اضطراب ناشي از بيماري ،رفت و آمدهاي روزانه براي درمان و اثرات پرتو درماني بر روي سلولهاي سالم مي باشد و جاي نگراني نبوده و بعد از خاتمه دادن درمان از بين خواهد رفت. تغذيه مناسب كمك مناسبي به كم كردن حالت خستگي ناشي از درمان خواهد كرد. در صورتي كه خستگي مفرط مانع فعاليتهاي اندك روزمره گردد، بايد با پزشك خود مشورت نماييد.

3-بي اشتهايي

يكي از مسائلي كه احتمالا با آن مواجه مي شويدتهوع، درد معده ، تغييرات چشايي و درك مزه غذا ها ،اختلال در بلع و مسائلي از اين قبيل است كه خود مي تواند ناشي از تغييرات ايجاد شده در سلولهاي سالم در اثر اشعه باشد.بيماراني كه تغذيه و وضع جسمس بهتري دارند،درمان را بهتر تحمل مي كنند.براي بهتر شدن وضعيت و افزايش اشتها در محل مناسب و دلخواه با رنگهاي شاد و دلپذير و با كساني كه مصاحبت آنها را دوست داريد، غذا بخوريد. كمي قدم زدن اشتها را بيشتر مي كند.اگر غذاي جامد ميل نداريد يا خوردن آن سخت است ، غذاي نيمه جامد يا مايع(البته پر انرژي) مصرف كنيد.در صورتي كه واقعا بي اشتها باشيد و حجم غذاي مصرفي شما كم باشد بهتر است از مواد غذايي پر كالري مثل كره يا مارگارين، سوپهاي مخلوط با مواد مغذي استفاده كنيد. سعي كنيد مواد غذايي را به دفعات و در هر دفعه با حجم كم مصرف نماييد. لازم به ذكر است كه تمام عوارض گوارشي ذكر شده در تمام افراد ديده نمي شود بلكه بروز آنها وابسته به محل درمان ،ميزان تابش اشعه و خصوصيات فردي افراد دارد.

4-تهوع

در بعضي از افراد بعد از درمان روزانه تهوع ايجاد مي گردد طبيعي است كه خالي بودن شكم كمي قبل از شروع هر جلسه ودر طي آن تا حدي از شدت تهوع مي كاهد. بنابراين از خوردن غذاي سنگين در چند ساعت قبل از درمان خودداري كنيد. اگر تهوع ادامه يافت جهت دريافت درمانهاي مناسب با پزشك خود مشورت كنيد.

5-درد معده

جهت پيشگيري از درد معده ابتدا بايد تا حد امكان از اضطراب و نگراني كم كرد، زيرا اين عارضه در افرادي كه نگراني بيشتري در مورد درمان يا بيماري خود دارند،بيشتر است. قبل از درمان مي توانيد يك غذاي سبك همراه با آب سيب مصرف كنيد. از غذاي حاوي ادويه هاي مختلف و يا چربي زياد پرهيز ننماييد. سعي كنيد به دفعات زياد و هر بار به ميزان كم غذا خورده و در فواصل غذا ها نوشابه هاي خنك بنوشيد.

6-اسهال

در صورت پيدايش اسهال پزشك شما توصيه هاو يا داروهايي را تجويز مي كند ولي علاوه بر آنها ،در رابطه با اين عارضه كه غالبا در هفته ي سوم يا چهارم پرتو درماني رخ مي دهد،مي توان به نكات زير توجه كرد:

تا حد امكان از رژيم مايعات استفاده كنيد(آب سيب، آب گوشت،چاي كمرنگ مي تواند مفيد باشد).

چنانچه شير يا مواد لبني شما را آزار مي دهد ،مصرف آنها را متوقف يا محدود كنيد. موادي كه باعث تحريك گوارشي مي شوند مثل قهوه، لوبيا،كلم و مواد ادويه دار نخوريد.

موادغذايي كه پتاسيم زياد دارندمثل موز، سيب زميني و هويچ را بيشتر مصرف نماييد.بهتر است در مورد هر عارضه گوارشي كه داريد يا انواع مايعات و مواد غذايي كه مصرف ميكنيد با پزشك خود مشورت كنيد. بايد بدانيد كه علائم گوارشي پس از ختم پرتودرماني بهبود خواهند يافت.

7-عوارض پوستي منطقه درمان

در حال عادي، سلولهاي اپيدرم(خارجي ترين لايه پوست) به طور مرتب در حال تجديد هستند. سلولهاي سطحي آن مي ريزند و سلولهاي جديدي جايگزين مي شوند. به منظور ضخامت دائم اپيدرم مقدار ثابتي از سلولهاي لايه پايه تقسيم مي شوند. اين سلولها كه تقسيم سريع دارندبه پرتو درماني حساس هستند. در جريان درمان پوست منطقه درمان حساسيت خشكي و خارش پيدا مي كند. نكته مهم آن است كه با خاراندن يا سائيدن يا هرنوع تحريك محيطي،پوست را آزرده نكنيد. از هيچ گونه پودر يا كرم بدون تجويز پزشك در اين منطقه استفاده نكنيد.

تغييرات پوستي به صورت شبه آفتاب سوختگي ،قرمزي يا تيره تر شدن يا پوسته ريزيتظاهر مي كند. اين تغييرات ممكن است از 34ساعت اول تا 2تا4هفته بعد يا حتي گاهي ماهها يا سالها بعد از خاتمه درمان ظهور كند. به طور كلي در نواحي چين دار،وضعيت بدتر است تا حدامكان از تابش مستقيم آفتاب بر منتطقه درمان پرهيز كنيد.

در صورتي كه علائم پوستي شدت يابند و سطح پوست ترشح پيدا كرده يا تاول و زخم ايجاد شود،فورا به پزشك معالج اطلاع دهيد. مواظب باشيدتعري بدن خطوط كشيده شده مربوط به درمان را پاك نكند.پوشيدن لباسهاي نخي و حتي الاممكان گشاد مي تواند در اين مورد مفيد باشد. از خاراندن و هر گونه تحريك محيطي مانند مصرف دارو و پودر آرايشي و نيز شستشوي منطقه درمان پرهيز نماييد.

شستشو دو اشكال عمده ايجاد مي كند، يكي اينكه غالبا واكنش پوستي ناشي از درمان را تشديد مي كند و دوم اينكه علائمي را كه براي تعيين منطقه درمان بر روي پوست كشيده شده، پاك مي كند. در صورتي كه نياز به مصرف دارو يا مواد خاصي بر روي منطقه درمان باشد، پزشك معالجتان به شما توضيح خواهد داد.

توصيه هاي بهداشتي

· روزي چند دفعه پوستتان را بررسي كنيد.

· پوست در معرض اشعه بايد مرطوب نگه داشته شود و در معرض تماس هيچ مادهي مصنوعي مثل فلزات، الكل ،پودر تالك،ضدعرق، عطرها نباشد.

· علائم و خط كشي روي پوست را محافظت كنيد و آنها را پاك نكنيد.

· منطقه درمان را شستشو ندهيد.

· مواد آرايشي و نرم كننده را در منطقه درماني استفاده نكنيد. مواد آرايشي حاوي فلزات مختلفي هستندكه در صورت مصرف و برخورد تشعشع مي توانند واكنش پوستي را تشديد نمايند،از ماليدن مواد سفتي كه به سختيشسته مي شوند اجتناب كنيد.

· لباس نرم راحت و نخي بپوشيد.

· نسبت به علائم عفونت تب، قرمزي و گرما مراقب باشيد. در صورت بروز علائم به پزشك اطلاع دهيد.

· ناحيه درمان را از تابش آفتاب دور نگه داريد. سر وگردن را با يك روسري يا با يك كلاه لبه پهن بپوشانيد.

· از ضربه زدن، ماليدن، خاراندن،خراشيدن، ماساژ،تراشيدن ناحيه تحت پرتو درماني و پوشاندن ناحيهبا نوار يا باند بپرهيزيد.

· ناحيه ي تحت درمان را درمعرض گرماي مستقيم مثل بالشتكهاي گرم كننده ،پتوي آب داغ لامپ ويا در تماس با مواد سرد مثل كيسه يخ فرار ندهيد. همچنين موضع را به طور مستقيمزير جريان آب دوش نبريد.

· مواد و كرمهاي درماني تجويز شده توسط پزشك را بهتر است شبها مصرف كنيد.

· نحوه ي زندگي خود را تغيير نداده، استراحت كافي و تغذيه مناسب داشته باشيد. پس از خاتمه درمان در مورد مراقبت به شما توضيح داده خواهد شد.عوارض ايجاد شده 4تا6هفته پس از اتمام درمان بهبود مي يابند.

لازم به يادآوري است كه شدت عوارض پوستي نشان دهنده ميزان موفقيت يا شكست درمان يا پيشرفت بيماري نيست. بايد به خاطر داشت زماني كه مراحل درمان تمام شد،بينار بايد تا يك ماه به معاينه مرتب و مكرر پوست خود ادامه دهد.

8-ريزش مو

بايد دانست كه ريزش مو شامل همه بدن نمي شود. فقط موهاي منطقه تابش ممكن است دچار ريزش شوند كه آن هم درجات متفاوتي دارد. به هر حال در صورت ناراحتي مي توان از كلاه گيس استفاده كرد. استفاده از كلاه يا روسري ،مي تواند راحتتر باشد . در اغلب موارد موها دوباره پس از اتمام دوره ي درمان ،رشد طبيعي خود را از سر مي گيرند ولي ميزان رويش مجدد به منطقه درماني و مقدار اشعه داده شده بستگي دارد.

عوارض پرتودرماني سر و گردن

وقتي پرتو درماني در مناطق سر وگردن يا قسمت فوقاني سينه انجام مي شود ، اغلب عوارضي در دندانها ،لثه و بافت نرم دهان ايجاد مي شود.

براي جلوگيري از مشكلات ناحيه دهان به موارد زير توجه نماييد:

· از مصرف ادويه ها و غذاهاي سفت خودداري كنيد.

· از مصرف غذاهايي كه شيريني غليظ دارند،خودداري كنيد تا از پوسيدگي دندانها پيشگيري شود.

· به طور منظم دهان و دندانهاي خود را شسته و پاكيزه نگه داريد.

· از دهان شويه هاي حاوي الكل استفاده نكنيد ،چون مخاط دهان را خشك مي كند.

· در صورت وجود درد گوش يا تورم ناحيه زير چانه با پزشك خود مشورت كنيد.

· بهتر است قبل از شروع پرتودرماني اين مسوله را با دندانپزشك خود در ميان بگذاريد تا ضمن كنترل وضع دهان و دندانهاي شما در صورت نياز با پزشك متخصص پرتودرماني همكاري نمايد. به ياد داشته باشيد

· كه تا سه ماه بعد از پرتودرماني دندانهايي كه در مسير تابش اشعه بوده اند، نبايد كشيده شوند.

· از مصرف غذاهاي بسيار داغ يا بسيار سرد و غذاهاي تحريك كننده مخاطي خودداري كنيد.

در مورد مراقبت از دندانها به نكات زير توجه فرماييد:

· پس از هر وعده غذا دندانها و لثه را با مسواك نرم تميز نماييد.

· از خمير دندان حاوي فلورايد وفاقد مواد ساينده استفاده كنيد.

· از نخ دندان براي تميز مردن بين دندانها استفاده كنيد.

· دهان را با آب نمك يا محلول جوش شيرين شستشو دهيد.

· در صورت صلاح ديد دندانپزشك از فلورايدخوراكي نيز استفاده كنيد.

· در صورتي كه از دندان مصنوعي استفاده مي كنيد.ممكن است در حين پرتودرماني اين دندانها به علت تورم لثه ها بخوبي در جا قرار نگيرند .در اين صورت تا پايان درمان لثه از دندانهاي خود استفاده نكنيد.

مراقبت از دهان و گلو

مشكلات اين منطقه ممكن است 3-2هفته بعد از پرتودرماني ظاهر شوند كه حدود يك ماه پس از درمان بهبود خواهند يافت. شايد دچار احساس گرفتگي گلو يا سختي بلع يا درد- هنگام بلع شويد. كاهش آب دهان و خشكي دهان نيز ممكن است ايجاد شود. براي جلوگيري و رفع نسبي اين مشكلات داروهايي وجود دارد. به هر حال بهتر است نوشيدني زياد بنوشيد. تاكيد مي شود كه از دخانيات و نوشابه هاي الكلي كه باعث خشكي دهان مي شوند،پرهيز و شعي كنيد به طور دائم دهان خود را با آب مرطوب نگه داريد در صورت شدت يافتن علائم، جهت دريافت داروهاي مناسب با پزشك خود مشورت نماييد.

اثرات پرتودرماني بر روي اندام هاي جنسي

بايد به خاطر داشت اين اثرات معمولا وقتي ايجاد مي شوند كه لگن جزء منطقه درماني باشد. بسته به منطقه درماني و ميزان اشعه ، شدت و نحوه ي تاثير فرق خواهد داشت. بعضي عوارض ناشي از درمان پس از پرتودرماني از بين خواهند رفت ولي برخي به علت طولاني يا براي هميشه باقي مي مانند. پزشك معالج شما در مورد هر يك از عوارض توضيح كافي خواهد داد.انجام پرتودرماني در مرديا زن اغلب تاثيري بر جنبه ي روحي و نحوه ي آميزش جنسي نخواهد داشت. چنانچه مشكلاتي در مورد ارتباط جنسي وجود داشته باشد،در طي چند هفته پس از درمان برطرف خواهد شد. در مورد اثرات پرتودرماني بر قدرتباروري نيز مي توان گفت پرتو درماني مي تواند در صورت برخورد به ناحيه بيضه ها ميزان توليد اسپرم و نيز قدرت باروري آن را كاهش دهد كه اين البته هميشه به معني از بين رفتن قدرت باروري نيست. در اين مورد با پزشك خود با صراحت و دقت صحبت كنيد. در صورتيكه امكان حفظ اسپرم (از طريق بانك اسپرم) وجود داشته باشد، مي توانيد با حفظ اسپرم براي باروري در آينده شانس بيشتري داشته باشيد. خانم هايي كه در ناحيه لگن پرتودرماني مي شوند ،دچار علاوم شبه يائسگي مثل قطع پريود ماهانه خواهدند شد. درمان مي تواند سبب خارش ،سوزش و ياخشكي واژن شود. در اين موارد با پزشك يا پرستار مشورت كنيد.

عوارض خوني

مي دانيد كه از عناصر مهم خون WBC,RBCو پلاكتها هستند. از وظائف مهم گلبول سفيد حفاظت از بدن در مقابل عوامل بيماريزا و نقش مهم پلاكتها در انجام انعقاد خون است. پرتو درماني مي تواند اين عناصر خوني را كاهش دهد. بنابراين براي مراقبت از خود و پيشگيري از ايجاد عوارض كاهش سلولهاي خوني هر چند گاه يكبار در طول درمان از شما آزمايش ساده خون ،اندازه گيري گلبولهاي خون و پلاكتها ، درخواست مي شود. انجام آزمايش براي كنترل وضعيت سلولهاي خوني شنا ضروري است و براي نمونه گيري در آزمايشگاه نيازي به ناشتا بودن نيست. گاهي به علت كاهش عناصر خوني ،پزشك معالجتان درمان شما را تغيير داده يا براي مدتي قطع مي كند تا عناصر خوني به ميزان طبيعي برسند و يا دستور تزريق خون به شما را صادر مي كند.

مسائل رواني بيماران
تمامي بيماران كه تحت پرتودرماني قرار مي گيرند، به ميزان متاوت دچار اضطراب روحي و افسردگي مي شوند. اگر شما نيز چنين شده ايد با كنترل روحيه خودبه تسريع درمان كمك نماييد. پرتوئرماني مي تواند با ايجاد ضعف عمومي يا تغييراتي در تعدل هورموني به طور غيرمستقيمو به ميزان كم اثرات روحي منفي ايجاد مي كند،اما مستقيما تاثيري بر وضعيت روحي بيمار ندارد. برخي بيماران به دليلترس يا تخيلات منفي نسبت به بيماري خود، به دليل سكوت و در خود فرورفتن و يا در اثر نحوه يزندگي ناسالم،خود را بيشتر بيمار مي كنند.طبيعي است كه واكنش منطقي شما در جريان بيماري و درمان مي تواند بهبودي شما را تسريع نمايد.شما مي توانيد مشكلات خود را با دوست يا خانواده ،پزشك و مددكاراجتماعي در ميان بگذاريد.گاهي نيز علاوه بر صحبت با بيماران از داروهاي آرام بخش نيز مي توان استفاده كرد.
عوارض پرتودرماني ناحيه پستان
به علت شيوع مشكلات پستان واستفاده زياد از پرتودرماني در رفع آنهابه طور اختصاصي چند مورد توضيح داده مي شود:

علاوه بر اينكه ممكن است پوست منطقه درمان خشك يا مرطوب، حساس يا دچار خارش شود(البته چنان كه مي دانيم نبايدهيچ ماده اي براي التيام آن بدون اجازه پزشك مصرف شود)،تجمع مايع در زير منطقه جراحي شده نيز ديده مي شودكه بايد باپزشك خود در مورد آن صحبت كنيد. يكي از عوارض ديررس راديوتراپي پستان تغيير در اندازه ي پستان است.به هر صورت پستان چه بزرگ وچه كوچك شود،تغيير اندازه ي آن زياد نبوده و در حدي نيست كه پس از لباس پوشيدن جلب توجه نمايد. به مواردي كه قبلا در مورد احتياط هاي لازم در مورد پوست منطقه درمان تذكر داده شده استتوجه كنيد. سعي كنيد نرمش هاي توصيه شده براي مفصل بازو را انجام دهيد تا انجام پرتودرماني آسان گردد و از تورم آن جلوگيري شود.

آيا اثرات پرتودرماني در بدن باقي مي مانند؟
پس از پرتودرماني خارجي،تابش اشعه در بدن بيماران باقي نمي ماند. بنابراين نيازي نيست كه تماس با اطرافيان محدود شده و يا مراقبت خاصي اعمال شود.
فقط در مواردي كه منبع تشعشع در بدن كاشته مي شود و پرتودرماني داخلي انجام مي شودو يا مواد راديواكتيو سيستميكبه بيمار داده مي شود،بينار بايد حركات خود را به داخل رختخواب يا حداكثر اتاق خود محدود كند و اصول محافظت از خود و ديگران را فرا گيرد.
پيگيري بيماران پس از پرتودرماني
پس از پرتودرماني ،پيگيري برنامه درماني شما ادامه خواهد يافت.شما بايد در فواصل زماني مشخص معاينه و كنترل شويد.شايدآزمايش هاي خاص يا عكسبرداري ويا گرفتن اسكن هاي مختلف نيز مورد نياز باشد.
پيگيري و معاينه هاي مكرري كه به شما توصيه مي شودةبدان معنا نيست كه وضع جسماني شما دچار اشكال شده ويا خطري متوجه شما است بلكه پزشك معالجتان مي خواهد با داشتن اطلاعات دقيق از بدن شما بهترين اقدام تشخيصي يا درماني را به شما پيشنهاد كند.
چه نكات ديگري مي خواهيد بدانيد؟
در مواردي كه پزشك شما توصيه اي مي كند،دقت كنيد تا به تمام نكات توجه لازم را كرده باشيد.ممكن است سئولاتي هم برايتان پيش آيد كه نمونه هايي از اين سئوالات به شما ارائه مي شود.
چه زماني بايد براي كنترل مجدد مراجعه نمايم؟
چرا بايد آزمايش يا عكس بگيرم؟ چه نتيجه اي از اين بررسي هاحاصل خواهد شد؟
آيا نياز به شيمي درماني خواهم داشت؟
فكر مي كنيد بيماري من كاملا درمان خواهد شد؟چه ميزان احتمال عود وجود دارد؟
چه زماني مي توانم به فعاليتهاي روزمره خود برگردم ؟(كار،فعالي جنسي،ورزش)
آبا نياز به مراقبت خاصي دارم؟
آيا نياز به رژيم غذايي خاصي هست يا نه؟
آيا مي توانم از پروتز مناسب استفاده كنم؟
آيا مي توانم از جراحي ترميمي استفاده كنم؟
در صورت لزوم مي توانيد هر سوال و يا مشكل ديگري كه داريد ،از پزشك معالج و پرستار خود بپرسيد.

هزينه پرتودرماني
پرتودرماني از جمله درمانهاي پرهزينه در پزشكي است. مجموعه دستگاههاي پيچيده و گران قيمت همراه با تدارك تيم درماني متخصص(متخصص راديو تراپي ،متخصص فيزيك يا مسئول دوزيمتري،پرستار مربوطه،تكنسينهاي پرتودرماني،متخصص بيهوشي ودر صورت لزوم متخصص تغذيه ،فيزيوتراپي،روانپزشكي و مددكاراجتماعي)،مستلزم سرمايه گذاريهاي مادي و پرورش افراد متخصص مي باشند. با وجود اين مجموع هزينه اي كه براي يك دوره ي پرتودرماني در مراكز پرتودرماني ايران دريافت مي شود،نسبت به ساير هزينه هاي درماني بسيار كم است.
در ضمن اكثر شركتهاي بيمه درماني در ايران براي تامين هزينه هاي پرتو درماني بيماران تسهيلاتي قايل شده اند.مددكار اجتماعيبيمارستان مي تواند در اين مورد بيمار را راهنمايي كند.

نكاتي كه در حين راديو تراپي بايد رعايت كرد:
1- لطفا در روزهاي درمان سروقت مقرر در محل درمان (مركز پرتودرماني) حاضر شويد.برنامه دستگاههاي درماني در محدوده زمان فعاليت روزانه براي تعداد مشخصي از بيماران تعيين شده و عدم مراجعه به موقع شما سبب اختلال درمان واتلاف وقت پرسنل درماني و همين طور ساير بيماران خواهد شد. به هر دليل كه نتوانستيد براي درمان حاضر شويد، پزشك معالج و پرسنل درماني خود را مطلع نماييد.
2- اجراي درمان شامل دو مرحله :
الف:تنظيم دستگاه ها
ب: تنظيم وضعيت استقرار بيمار مي باشد.
مرحله اول مستقيما به كادر درماني مربوط مي شود وشما دخالتي در اين مرحله نخواهيد داشت ولي در مرحله دوم ،توجه دقيق و صميمانه شما به توصيه هي پرسنل درماني مي تواند اجراي درمان را دقيقتر و سريعتر نموده و از اتلاف وقت واشتباه درماني جلوگيري نمايد.
3- در حالي كه به صورت بيمار سرپايي براي انجام پرتودرماني روزانه مراجعه مي كنيد،بهتر است يك نفر از دوستان يا بستگان همراه شما باشند تا در صورت نياز به كمك شما بيايند.
4- علائمي كه بر روي بدن گذاشته يا كشيده مي شوند،بايد در طول دوره ي درمان ثابت بمانند.
5- تا حد امكان از لباسهايي كه پوشيدن و بيرون آوردن آنها آسانتر و سريعتر است،استفاده كنيد تا هم وقت اتاق درمان بيهوده تلف نشود و هم خودتان راحتتر به اتاق درمان برويد.
6- در طول دوره يدرمان استراحت كافي و تغذيه مناسب داشته باشيد.
7- ضمن مراقبت از منطقه درماني ،از هر گونه تحريك محيطي بر روي پوست منطقه درمان خودداري نموده و از گرم يا سرد كردن ناحيه(استفاده از كمپرس آب يخ يا كيسه ي آبگرم) خودداري نماييد‌‍؛در صورت ضرورت شستشو ازآب ولرم استفاده كنيد. منطقه درماني را از تابش مستقيم آفتاب محفوظ نگه داريد.
8- براي اصلاح صورت در صرتي كه در منطقه درماني باشد،از ريش تراش برقي استفاده كنيدو سعي كنيد اصلاح به آرامي و بدون تحريك موضعي انجام گيرد هرگز از تيغ استفاده نكنيد.
9- پزشك معالج بايد به دقت در جريان تغذيه و داروهاي مصرفي شما قرار گيرد، هر نوع دارويي كه قبلا مصرف مي كرده ايد به پزشك معالج اطلاع دهيد.
10- گاهي در سالن انتظار و قبل از درمان مدتي بايد به انتظار بنشينيد در اين فرصت با خواندن كتاب يا روزنامه يا همرا داشتن راديو يا ضبط گوشي دار مي توانيد از وقت خود استفاده و لذت بيشتري ببريد.
11-هر نوع سؤال يا مشكلي داريد با پزشك معالج يا پرستار پرتودرماني مطرح نماييد. اين دو مي توانند شما را در مورد مسائل درمان، عوارض، مراقبتهاي لازم در منزل به دقت راهنمايي كنند.
12-درمان خود را با جديت دنبال كنيد و به هيچ عنوان مگر با نظر پزشك معالج درمان خود را قطع نكنيد.

برگرفته از كتاب آموزش مراقبت از خود در بيماران تحت پرتودرماني(بنياد امور بيماريهاي خاص)

با تشکر از استاد حاج باقری

نوشته شده توسط شهرام قلی پور

+ نوشته شده در  چهارشنبه یازدهم دی 1387ساعت 20:45  توسط دانشجویان پرستاری 86 کاشان  |